OLiJP 2006/2007 – Temat 5

Ludzie listy piszą... Formy korespondencji dawniej i dziś

I. Przemyśl następujące zagadnienia:

  • List jako forma komunikacji pisemnej – wzorzec gatunkowy i jego odmiany.
  • Korespondencja prywatna wobec innych form korespondencji.
  • Wpływ sytuacji nadania i odbioru na formę listu. Zależność formy korespondowania od statusu nadawcy i odbiorcy oraz od rodzaju środków przekazu.
  • Schemat gatunkowy listu i różne sposoby jego realizacji.
  • Zmienność form korespondencji w różnych epokach.
  • Współczesne formy korespondencji (m.in. poczta elektroniczna).
  • Listowniki, wzory listów; ars epistolandi.
  • Listy wybitnych osobistości i pisarzy jako świadectwo epoki i materiał dostarczający informacji o autorze. Najważniejsze publikacje zbiorów korespondencji. Kulturowe przyczyny zainteresowania tym rodzajem piśmiennictwa.
  • Listy pisane wierszem (np. pieśń II, 24 Jana Kochanowskiego); możliwość wykorzystania środków wersyfikacyjnych do kształtowania formy epistolarnej.

II. Na podstawie powyższych przemyśleń opracuj pisemnie jeden z podanych tematów:

A. Omów współczesne formy korespondencji, ilustrując je samodzielnie zebranymi przykładami. Przeanalizuj budowę i funkcję różnych odmian listów oraz ich typową postać stylistyczną. Rozważ zależność obecnie stosowanych form epistolarnych od różnych czynników wpływających na przebieg komunikacji międzyludzkiej. Które z odmian listów pojawiły się w naszych czasach, a które znane były dawniej?

B. Wykorzystując zachowane zbiory listów pisarzy, porównaj listy z dwu różnych epok i wskaż cechy szczególne zestawianych tekstów, związane ze zmiennymi konwencjami epistolarnymi i z autorskim sposobem traktowania formy gatunkowej. Zwróć uwagę na odmiany form epistolarnych i różne funkcje, jakie może pełnić list. Zastanów się, jaką rolę pełnią listy w całokształcie twórczości danego autora. Jeśli to możliwe, porównaj zachowane listy prywatne pisarza z listami wprowadzonymi przezeń do utworu literackiego (scharakteryzuj sposób realizacji formy epistolarnej w tekście artystycznym).

Opracowania:

  • S. Borawski, Listy T. T. Jeża do dr. J. Łukaszewskiego. Między poetyką normatywną listu a nieregularną komunikacją w rozproszonej wspólnocie, [w:] Gatunki mowy i ich ewolucja, t. 1: Mowy piękno wielorakie, red. D. Ostaszewska, Katowice 2000.
  • S. Borawski, Spontaniczność i konwencja w etykietalnych formułach adresowych (na materiale listów Z. Miłkowskiego do J. Łukaszewskiego, [w:] Gatunki mowy i ich ewolucja, t. 2: Tekst a gatunek, red. D. Ostaszewska, Katowice 2004.
  • M. Cybulski, O staropolskich i średniopolskich zwyczajowych określeniach nadawcy wypowiedzi, [w:] Studia historycznojęzykowe, t.1, red. M. Kucała, Z. Krążyńska, Kraków 1994.
  • M. Cybulski, Polskie formuły powitalne od XVI do połowy XVIII wieku, [w:] "Prace Językoznawcze", t. 24: Studia historycznojęzykowe, red. A. Kowalska, A. Grybosiowa, Katowice 1996.
  • M. Cybulski, Formy nawiązania i zakończenia kontaktu w dawnej polszczyżnie (w XVI-XVIII wieku), [w:] "Prace Językoznawcze", t. 26: Studia historycznojęzykowe, red. A. Kowalska, O. Wolińska, Katowice 2001.
  • K. Data, Struktura tekstu listowego, "Język Polski" 1989, z. 3-5.
  • M. Dąbrowska, Język e-maila jako hybryda mowy i pisma, [w:] Język trzeciego tysiąclecia, red. G. Szpila, Kraków 2000.
  • S. Grabias, Język w zachowaniach społecznych, Lublin 1994 (rozdz. IV.2: Zachowania językowe i ich uwarunkowania. Z teorii dyskursu).
  • A. Kałkowska, Struktura składniowa listu, Wrocław 1982.
  • A. Kałkowska, Językowe wykładniki pragmatycznej funkcji listu, "Stylistyka", t. 2: Przemiany stylowe, Opole 1993.
  • P. Kowalski, Prośba do Pana Boga. Rzecz o gestach wotywnych, Wrocław 1994 (rozdz. 3.1.2: Słowo: ofiara i akt ofiarny).
  • T. Lancholc, artykuły hasłowe: List; Ars epistolandi, [w:] Słownik literatury stropolskiej, red. T. Michałowska, Wrocław 1990.
  • E. Malinowska, Napisz do mnie przez telefon – od epistoły do SMS-a, [w:] Gatunki mowy i ich ewolucja, t. 2, op. cit.
  • P. Matuszewska, artykuł hasłowy: List poetycki, [w:] Słownik literatury polskiego oświecenia, red. T. Kostkiewiczowa, wyd. 2: Wrocław 1991.
  • M. Piechota, artykuł hasłowy List, [w:] Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. J. Bachórz, A. Kowalczykowa, Wrocław 1991.
  • M. Rachwał, O przyczynach zmian systemu adresatywnego języka polskiego w XIX wieku, [w:] "Język a Kultura", t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1992.
  • R. Sinielnikoff, E. Prechitko, Wzory listów polskich, wyd. 3: Warszawa 1999.
  • S. Skwarczyńska, Wokół teorii listu. (Paradoksy), [w:] tejże, Pomiędzy historią a teorią literatury, Warszawa 1975.
  • Z. Sudolski, artykuł hasłowy Korespondencja, [w:] Słownik literatury polskiej XIX wieku, op. cit.
  • K. Wolska, M. Spiridowicz, Listy, podania, pisma urzędowe, Warszawa 1974.
  • M. Woźny, M. Wróbel, O dawnej i nowej sztuce pisania listów, Opole 2002.