OLiJP 2006/2007 – Temat 4

Odbiorca w utworze literackim
(co utwór literacki "robi" z czytelnikiem? Jak steruje reakcjami czytelniczymi?)

  • Odbiorca wirtualny jako autorska hipoteza (projekt) idealnego czytelnika;
  • w jaki sposób struktura utworu literackiego określa rolę adresata – kreuje wirtualnego odbiorcę?
  • postawa odbiorcy założona w utworze literackim, np. bierna – czynna, partnerska – receptywna;
  • historyczna zmienność typów adresatów literackich (np. odbiorca w literaturze klasycystycznej, romantycznej, realistycznej, socrealistycznej, awangardowej);
  • koncepcje dzieła "otwartego" i dzieła "zamkniętego";
  • nieokreśloność (miejsca puste) jako podstawowy warunek współuczestnictwa czytelnika w realizacji tekstu (konstytucji jego sensu).

Opracowania:

  • M. Głowiński, A. Okopień-Sławińska, J. Sławiński, Zarys teorii literatury, Warszawa 1991 (lub wydania wcześniejsze) – stosowne fragmenty odnoszące się do problemu odbiorcy, por. Indeks terminów: hasło "odbiorca dzieła literackiego" (zwłaszcza rozdz. V.2. Celowy charakter układów kompozycyjnych; rozdz. V.5. Kompozycja otwarta i zamknięta).
  • A. Okopień-Sławińska, Relacje osobowe w literackiej komunikacji, [w:] tejże, Semantyka wypowiedzi poetyckiej (Preliminaria), Wrocław 1985; wyd. 2, Kraków 1998; także [w:] Problemy socjologii literatury, pod red. J,. Sławińskiego, Wrocław 1971, oraz [w:] Problemy teorii literatury, s. II, red. H. Markiewicz, Wrocław 1976.
  • M. Głowiński, Wirtualny odbiorca w strukturze utworu poetyckiego, [w:] Studia z teorii i historii poezji, s. I pod red. M. Głowińskiego, Wrocław 1967, przedr. [w:] Style odbioru, Warszawa 1978 oraz [w:] Prace wybrane, t. 3, Kraków 1998.
  • E. Balcerzan, Perspektywy "poetyki odbioru", [w:] Problemy socjologii literatury, pod red. J,. Sławińskiego, Wrocław 1971, s. 79-95.
  • M. Czermińska, Rola odbiorcy w dzienniku intymnym, [w:] Problemy odbioru i odbiorcy, pod red. T. Bujnickiego i J. Sławińskiego, Wrocław 1977, s. 105-122.
  • M. Głowiński, Realizm i demagogia, "Odra" 1990, nr 12, lub [w:] tegoż, Rytuał i demagogia. Trzynaście szkiców o sztuce zdegenerowanej, Warszawa 1992.
  • U. Eco, Poetyka dzieła otwartego, przeł. J. Gałuszka, [w:] tegoż, Dzieło otwarte. Forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych, przeł. J. Gałuszka, L. Eustachiewicz, A. Kreisberg, M. Oleksiuk, Warszawa 1973, s. 23-56.
  • W. Iser, Apelatywna struktura tekstów. Nieokreśloność jako warunek oddziaływania prozy literackiej, przeł. M. Łukaszewicz, "Pamiętnik Literacki" 1980, z. 1.
  • H. Markiewicz, Wymiary działa literackiego, Kraków 1984; wyd. 2, Kraków 1996 (Prace wybrane, t. 4), (rozdz. XIII Odbiór i odbiorca w badaniach literackich).