OLiJP 2006/2007 – Temat 3

Między formą pojemną a sytuacją liryczną. Gatunki i konwencje w poezji polskiej XX wieku

  • Jak rozumiesz pojęcia gatunku i konwencji? Jak określiłbyś znaczenie form gatunkowych dla twórców i czytelników?
  • Jakie elementy budowy utworu poetyckiego mogą być znakami cech gatunkowych?
  • Czy zauważasz jakieś istotne różnice w sposobie traktowania gatunków między poezją XX wieku a twórczością epok wcześniejszych? Na czym polegają nowoczesne "gry z gatunkiem"?
  • Jakie doświadczenia kulturowe i cywilizacyjne mogły mieć wpływ na sposób postrzegania tradycyjnych konwencji w literaturze?
  • Jak różne kierunki i orientacje artystyczne (np. awangarda, klasycyzm) oceniają rolę konwencji w poezji?
  • Jakie tradycyjne gatunki poetyckie były najczęściej podejmowane w dwudziestowiecznej twórczości poetyckiej? Jakie czynniki zadecydowały o popularności wskazanych przez Ciebie form i konwencji?
  • Jakie nowe gatunki narodziły się w polskiej poezji XX wieku, a jakie zostały w tym okresie zaczerpnięte z literatur obcych? Z jakimi przemianami kulturowymi wiążesz te innowacje?
  • W jaki sposób poezja XX wieku korzystała z form komunikacji potocznej, tzw. "gatunków mowy"?
  • Czy znasz jakieś indywidualne koncepcje dotyczące miejsca konwencji w poezji współczesnej (np. "sytuacje liryczne" Juliana Przybosia, "forma pojemna" Czesława Miłosza). Które uznajesz za najciekawsze i dlaczego? Jak oceniasz zjawisko "gatunków autorskich" (typowych np. dla twórczości Mirona Białoszewskiego)?
  • Postaraj się określić miejsce wybranych gatunków i konwencji szerszym kontekście kulturowym (np. gatunek jako sygnał postawy, światopoglądu, tradycji, sfery życia społecznego).
  • Wybierz kilka wierszy dwudziestowiecznych, odwołujących się do różnych gatunków poetyckich i poddaj je analizie. Zwróć uwagę na sposób potraktowania danych form (np. parafraza, stylizacja, trawestacja, pastisz, parodia) i na zamierzony cel wykorzystanych rozwiązań.

Źródła: dwudziestowieczne utwory poetyckie; twórczość wybranych autorów, np. K. K. Baczyński, S. Barańczak, M. Białoszewski, A. Bursa, J. Czechowicz, T. Gajcy, S. Grochowiak, J. Hartwig, Z. Herbert, J. Iwaszkiewicz, R. Krynicki, E. Lipska, J. Przyboś, T. Różewicz, L. Staff, A. Świrszczyńska, W. Szymborska, J. Tuwim, J. Twardowski, A. Wat, A. Zagajewski.

Opracowania:

  • S. Balbus, Zagłada gatunków, w: Genologia dzisiaj, red. W. Bolecki, I. Opacki, Warszawa 2000 - lub "Teksty Drugie" 1999, z. 6.
  • E. Balcerzan, Nowe formy w pisarstwie i wynikające stąd porozumienia, w: Humanistyka przełomu wieków, red. J. Kozielecki, Warszawa 1999.
  • E. Balcerzan, Sytuacja gatunków, w: tegoż, Przez znaki, Poznń 1972.
  • Genologia dzisiaj, red. W. Bolecki, I. Opacki, Warszawa 2000.
  • J. Culler, Konwencja i oswojenie, w: Znak, styl, konwencja, red. M. Głowiński, Warszawa 1977.
  • M. Głowiński, Gatunek literacki i problemy poetyki historycznej, w: Problemy teorii literatury, s. 2, red. H. Markiewicz, Wrocław 1987.
  • Liryka polska. Interpretacje, red. J. Prokop i J. Sławiński, Kraków 1971 (i wyd. nast.).
  • H. Markiewicz, Rodzaje i gatunki literackie, w: tegoż, Główne problemy wiedzy o literaturze, Kraków 1980.
  • P. Michałowski, Gatunek i konwencje w poezji, w: Sporne i bezsporne problemy współczesnej wiedzy o literaturze, red. W. Bolecki i R. Nycz, Warszawa 2002.
  • R. Nycz, Sylwy współczesne, Kraków 1996.
  • A. Okopień-Sławińska, Rola konwencji w procesie historycznoliterackim, w: Proces historyczny w literaturze i sztuce, red. M. Janion i A. Piorunowa, Warszawa 1967.
  • I. Opacki, Krzyżowanie się postaci gatunkowych jako wyznacznik ewolucji w poezji, "Pamiętnik Literacki" 1963 z. 4, lub Problemy teorii literatury, s. I, red. H. Markiewicz, Wrocław 1987, lub I. Opacki, Odwrócona elegia, Katowice 1999.
  • T. Todorov, O pochodzeniu gatunków, przeł. A. Labuda, "Pamiętnik Literacki" 1979, z. 3, lub Studia z teorii literatury. Archiwum przekładów "Pamiętnika Literackiego", red. K. Bartoszyński, M. Głowiński, H. Markiewicz, Wrocław 1977.
  • Cz. Zgorzelski, Historycznoliterackie perspektywy genologii w badaniach nad liryką, "Pamiętnik Literacki" 1965, z. 2 lub Problemy teorii literatury, s. II, red. H. Markiewicz, Wrocław 1987.
  • Cz. Zgorzelski, Perspektywy genologii w badaniach poezji współczesnej, "Teksty" 1975, nr 1.