OLiJP 2006/2007 – Temat 2

Literatura i codzienność

Na podstawie literatury jednej epoki lub kilku epok omów zjawisko codzienności. Skup się jednak nie tyle na obrazach codzienności i rekonstrukcji opisów, ile na próbie zrozumienia statusu codzienności w obrębie systemu filozoficznego epoki, jej norm estetycznych i praktyki literackiej.

Pytania pomocnicze:

  • jak rozumieć codzienność, czym ona jest, jak ją definiować; czemu codzienność można przeciwstawić – niecodzienności, niezwykłości, niepowtarzalności; ideałowi?
  • codzienność a sfera sacrum i profanum;
  • kiedy obrazy codzienności pojawiają się w literaturze, a kiedy w refleksji badawczej (historyków, socjologów, filozofów)?
  • obrazy codzienności w literaturze dawnej (dom, rodzina, ogród, obyczaje, wydarzenia biograficzne i autobiograficzne); status codzienności literackiej a reguły poetyki normatywnej (w jakich gatunkach codzienność pojawiała się, a w jakich nie); mimesis a kategoria codzienności; codzienność w literaturze antycznej i w Biblii;
  • status codzienności w literaturze dziewiętnastowiecznej; jej dwuznaczność; krytyka codzienności; uświęcanie codzienności. Odmiany codzienności: codzienność mieszczańska, chłopska, proletariacka, codzienność ludzi marginesu;
  • dziewiętnastowieczne spory o codzienność (emigracyjna recepcja Pana Tadeusza, przypadek Aleksandra Fredry; spór Klaczki z Korzeniowskim);
  • jakie gatunki służyły obrazowaniu codzienności, jakie style pisania; czy codzienność ma swoją estetykę (codzienność a biedermeier)?
  • miejsce codzienności w literaturze dwudziestowiecznej; dalsze dwuznaczności: codzienność jako więzienie i codzienność jako forma zakorzenienia w świecie; codzienność trywialna i codzienność ocalająca;
  • dziennik jako szczególna forma uświęcenia codzienności;
  • język potoczny jako domena codziennej aktywności lub pozór komunikacji;
  • nuda codzienności; codzienność a wzniosłość; codzienność a Różewiczowska teologia człowieka;
  • "nowa" codzienność literatury najmłodszej: małe ojczyzny, mikronarracje, prywatność, pamięć rzeczy, mowa ciała, rytuały codzienności (jedzenie, moda, seks).

Utwory literackie:

  • M. Rej, Żywot człowieka poczciwego; J. Kochanowski, Fraszki, Pieśni (dowolne wydanie);
  • Staropolska poezja ziemiańska, oprac. J.S. Gruchała, S. Grzeszczuk, Warszawa 1988.
  • A. Mickiewicz, Pan Tadeusz (dowolne wydanie); wybrane komedie Aleksandra Fredry, wybrane powieści Korzeniowskiego (np. Kollokacja lub Krewni); wybrane powieści pozytywistyczne (Kraszewski, Prus i inni).
  • N. Żmichowska, Listy, t. 2: Rozdroża. Do druku przygotowała i komentarzem opatrzyła M. Romankówna, Wrocław 1960 (listy do Bibianny Moraczewskiej).
  • J. Klaczko, "Krewni" J. Korzeniowskiego, "Wiadomości Polskie" (Paryż) 1857 (omówienie w przywołanej poniżej książce J. Bachórza).
  • Poezja Skamandrytów, np. Tuwima i Staffa; powieść Heleny Boguszewskiej Całe życie Sabiny; proza Marii Dąbrowskiej; proza Zofii Nałkowskiej.
  • Wybrane dramaty Różewicza (np. Wyszedł z domu, Grupa Laokoona, Na czworakach); wybrane opowiadania (np. Nasza mała stabilizacja) oraz proza wspomnieniowa Nasz starszy brat Wrocław 1992, Matka odchodzi. Wrocław 1995.
  • Wybrane powieści Tokarczuk, Goerke, Chwina lub innych pisarzy debiutujących po 1989 roku.

Literatura przedmiotu:

  • J.S. Bystroń, Dzieje obyczajów w dawnej Polsce wiek XVI-XVIII. Wstępem poprzedził J. Tazbir (prwdr. 1932). T.1 i 2. Warszawa 1994.
  • E. Auerbach, Mimesis. Rzeczywistość przedstawiona w literaturze Zachodu. T.1 i 2. Przełożył i wstępem opatrzył Z. Żabicki.. Warszawa 1968 (prwdr. 1946); Wstęp Od tłumacza oraz rozdział I: Blizna Odyseusza (co najmniej).
  • Ph.Ariès, Historia dzieciństwa. Dziecko i rodzina w czasach dawnych. Przeł. M. Ochab. Gdańsk 1995.
  • J. Topolski, Jak się pisze i rozumie historię. Tajemnice narracji historycznej. Warszawa 1996.
  • A.Bielik-Robson, Inna nowoczesność. Pytania o współczesną formułę duchowości. Kraków 2000.
  • "Napis", Seria X 2004: Formy i normy stosowności (wybrane artykuły).
  • A.Karpiński, Staropolska poezja ideałów ziemiańskich. Wrocław 1983.
  • L. Ślękowa, Muza domowa: okolicznościowa poezja domowa czasów renesansu i baroku. Wrocław 1991.
  • M. Żmigrodzka, Polska powieść biedermeierowska, "Pamiętnik Literacki" 1966, z.2. Przedruk (w: ) tejże, Przez wieki idąca powieść. Wybór pism o literaturze XIX i XX wieku, pod red. M. Kalinowskiej i E. Kiślak. Warszawa 2002.
  • S. Kawyn, Mickiewicz w oczach swoich współczesnych. Studia i szkice. Kraków 1967.
  • J. Bachórz, Realizm <bez chmurnej jazdy>. Studia o powieściach Józefa Korzeniowskiego. Warszawa1979.
  • G. Borkowska, Cudzoziemki. Studia o polskiej prozie kobiecej. Warszawa 1996 (rozdziały o Żmichowskiej).
  • B. Lasocka, Aleksander Fredro. Drogi życia. Warszawa 2001 (przede wszystkim rozdział: Krytyka Fredrowskich komedii).
  • T. Sobieraj, Fabuły i "światopogląd". Studia z historii polskiej powieści XIX-wiecznej. Poznań 2004.
  • T. Burek, Nieczyste formy Różewicza. "Twórczość" 1974, nr 7.
  • T. Drewnowski, Nasza mała stabilizacja pod skalpelem, "Literatura" 1989, nr 1 i 2.
  • H. Filipowicz, Laboratorium form nieczystych. Dramaturgia Tadeusza Różewicza. Przeł. T. Kunz. Kraków 2000 (prwdr. 1991).
  • Nuda w kulturze, pod red. P. Czaplińskiego i P. Śliwińskiego. Poznań 1999 (cała książka lub wybrane artykuły).
  • Codzienne, przedmiotowe, cielesne. Języki nowej wrażliwości w literaturze polskiej XX wieku, pod red. H. Gosk. Izabelin 2002 (cała książka lub wybrane artykuły).
  • "Matka odchodzi" Tadeusza Różewicza, pod red. I. Iwasiów i J. Madejskiego. Szczecin 2002 (całość lub wybrane artykuły, przede wszystkim tekst A. Skrendy Cień matki. Zapis dekonstrukcji).
  • A. Zagajewski, Uwagi o wysokim stylu, [w:] tegoż, Obrona żarliwości. Kraków 2002 (prwdr. 1999).