OLiJP 2005/2006 – Temat 2

"Życie duszy, czyż nie jest warte badań ludzi?" (Dziady cz. III) Liryka lat ostatnich Mickiewicza i Słowackiego jako zapis wewnętrznych doświadczeń (próba porównania).

"Liryka lat ostatnich": czy możliwa jest taka kategoria historycznoliteracka? Jak ją należy (można) rozumieć? (zamykanie drogi twórczych doświadczeń, intensyfikacja poszukiwań o charakterze duchowym, próba bilansu życiowych doświadczeń).

Wcześniejsza twórczość liryczna Mickiewicza i Słowackiego (od początków po fazę ostatnią) jako przygotowanie i "zapowiedź" wierszy ostatnich (źródła, konteksty, kierunki rozwoju; powracające tezy, postawy, poetyckie kształty).

Wiersze późne Mickiewicza (Zdania i uwagi, wiersze okresu parysko-lozańskiego):

  • mała forma lirycznej wypowiedzi; jej związek z charakterem doświadczeń poety (jednorodność formalna i tematyczna?); walory obrazu: alegoryczność, konkretyzm, zmysłowość; rytmiczność organizacji wierszowej; sublimacja kształtu wypowiedzi i asceza wyrazu;
  • Bóg, dusza, sumienie (poczucie winy); wizje i doświadczenia mistyczne (?); stosunek do siebie i własnej przeszłości; gorycz przemijania i dojrzewanie wewnętrzne; stosunek do świata (bliźnich, natury, wieczności);
  • próba ogarnięcia "całości" życia (kontynuacja, rozwój, dialog z sobą, zaprzeczenie, "puenta"?); indywidualizm i uniwersalizm Mickiewiczowskich wierszy ostatnich.

Twórczość liryczna Słowackiego po 1842 r:

  • wiersze poety wobec wielkich poematów i dramatów tego okresu; charakter tych związków (powtarzalność "wątków" i postaw?);
  • twórczość Słowackiego po 1842 r.; czy nadal "liryka w pełni romantyczna"? biografia poety a twórczość poetycka tego okresu (przełom w wewnętrznym życiu poety, pasowanie się z sobą); przemiana "nagła" poezji Słowackiego (?); obrazowanie (świat bez granic, wizyjność mistyczna, wieloznaczność rzeczy i szczegółów przedstawianych, "kształty poetyckie i razem realne") i waga słowa; prostota i poetyzacja;
  • genologiczno-tematyczne typy wypowiedzi (wiersze programowo-konfesyjne, wiersze-proroctwa, piosenki, wiersze medytacyjno-kontemplacyjne, miniatury); fragmentowy charakter wierszy.

Konteksty filozoficzne późnej twórczości Słowackiego i Mickiewicza (stopień "wykorzystania" myśli filozofów (mistyków) przez poetów).

Podobieństwa i różnice "liryki lat ostatnich" Mickiewicza i Słowackiego (możliwe kierunki porównania);

  • intensywność poszukiwań czy "puentowanie" doświadczeń?
  • między doświadczeniem zmysłowym a mistycznym;
  • poetycka i "realna" obecność perspektywy nadprzyrodzonej;
  • uniwersalizm i hermetyzm zapisanych przeżyć;
  • .....................................................................................................

Uwaga: Proponowane zestawienie jest problemem do rozwiązania, dlatego nie podano wszystkich możliwych kierunków badawczego postępowania.

Źródła:

  • Mickiewicz, Zdania i uwagi, Poezje okresu parysko-lozańskiego, w: A. Mickiewicz, Wybór poezyj, oprac. i wstępem poprzedził Cz. Zgorzelski, BN, s. I, nr 66 (lub z Wydania Rocznicowego 1798-1998, t. 1: Wiersze, oprac. Cz. Zgorzelski, Warszawa 1993).
  • J. Słowacki, Dzieła wszystkie, pod red. J. Kleinera przy współudziale W. Floryana, t. 12, cz. 1: Wiersze drobne z lat 1843-1849, oprac. J. Kleiner i J. Kuźniar, Wrocław 1960.
  • J. Słowacki, Raptularz 1843-1849, oprac. M. Troszyński, Warszawa 1996.

Podstawowa literatura przedmiotu:

  1. A. Boleski, Juliusza Słowackiego liryka lat ostatnich (1842-1848), Łódź 1949.
  2. Liryki lozańskie Adama Mickiewicza. Strona Lemanu. Antologia, oprac. M. Stala, Kraków 1998 (stąd zwłaszcza: szkice J. Przybosia, J. Kleinera, S. Pigonia, M. Maciejewskiego, W. Stróżewskiego, M. Piwińskiej, J. Łukasiewicza; w miarę możliwości prosimy o wykorzystywanie odnośników i sięganie do pełnych szkiców, prac ... itp.)
  3. M. Maciejewski, "Kształty poetyckie i razem realne" w liryce mistycznej Słowackiego (O dziecięcych mediach romantyzmu), w: Poetyka. Gatunek – obraz. W kręgu poezji romantycznej, Wrocław 1977.
  4. M. Maciejewski, "Natury poznanie" w lirykach Słowackiego. Dzieje napięć między podmiotem a przedmiotem, "Pamiętnik Literacki" 1966, z. 1.
  5. M. Maciejewski, Słowackiego "praca na wieczność", w: "Ażeby ciało powróciło w słowo". Próba kerygmatycznej interpretacji literatury, Lublin 1991.
  6. D. Zamącińska, Słynne – nieznane. Wiersze późne Mickiewicza, Słowackiego, Norwida, Lublin 1985.
  7. Cz. Zgorzelski, Liryka w pełni romantyczna. Studia i szkice o wierszach Słowackiego, Warszawa 1981.

Opracowania dalsze:

  • W. Grabowski, Sprawy obrazowania w liryce Słowackiego, "Pamiętnik Literacki" 1964, z. 1.
  • Juliusza Słowackiego rym błyskawicowy. Analizy i interpretacje, red. S. Makowski, Warszawa 1980.
  • A. Kowalczykowa, Wstęp, w: Krąg pism mistycznych, Wrocław 1982, BN s. I, nr 245.
  • B. Kuczera-Chachulska, Liryki lozańskie – cykl zamknięty?, w: Od Kochanowskiego do Mickiewicza. Szkice o polskim cyklu poetyckim, red. B. Kuczera-Chachulska, Warszawa 2004.
  • I. Opacki, "Ewangelija i nieszczęście", w: tenże, Poezja romantycznych przełomów, Szkice, Wrocław 1972.
  • I. Opacki, Słowackiego wiersz "palący i okropnej prawdy", "Zeszyty Naukowe KUL", 1959, nr 3.
  • M. Piwińska, Juliusz Słowacki od duchów, Warszawa 1992.
  • M. Piwińska, Wyobraźnia i komunikacja pozajęzykowa w twórczości mistycznej Słowackiego, "Teksty" 1980, n 2/50.
  • J. Przyboś, Ja świat ..., w: Sens poetycki, Kraków 1963.
  • M. Troszyński, Austeria "Pod królem – Duchem", Raptularz lat ostatnich Juliusza Słowackiego, Warszawa 2001.
  • Słowacki mistyczny. Propozycje i dyskusje (...), pod red. M. Janion i M. Żmigrodzkiej, Warszawa 1981.
  • W. Weintraub, Poeta i prorok. Rzecz o profetyzmie Mickiewicza, Warszawa 1982.
  • D. Zamącińska, O kilku motywach wierszy Słowackiego, "Roczniki Humanistyczne", t. IX, 1961, z. 1.
  • Cz. Zgorzelski, "W Tobie jest światłość, siła mego łona ...". O liryce religijnej Słowackiego, w: tenże, "W Tobie jest światłość". Szkice o liryce religijnej oświecenia i romantyzmu, Lublin 1993.