Olimpiada 2004/2005 – Temat 3

Dzienniki czasów wojny. Analiza porównawcza.

Na podstawie wskazanych utworów dziennikowych (wszystkich lub kilku z nich) napisz:

  • jak wyglądało życie codzienne w czasie II wojny i okupacji w Warszawie i innych miejscach, jak kształtowały się ceny, jak się ubierano, jakie były kanony mody?
  • czym był "czarny rynek", jak funkcjonował?
  • jak zarabiano na życie?
  • jak odbywał się obieg informacji, jaka była rola plotki, pogłoski?
  • jak wyglądało życie towarzyskie i literackie (spotkania, salony, elity)?
  • co czytano, o czym pisano?
  • jak wojna ingerowała w materię dziennikowego zapisu: czy była tematem dominującym czy nasuwała jakieś ogólniejsze refleksje na temat pisania, wojny, historii, natury ludzkiej, Boga; czy przeciwnie – pojawiała się marginalnie, w tle?
  • czy dziennik pomaga w ustaleniu indywidualnej strategii zachowań wobec wojny?
  • co było najistotniejsze dla pisarza podbitego kraju: fizyczne przetrwanie, świadczenie prawdy, duchowa niezależność, uporanie się z wewnętrznym chaosem?
  • jak oceniano przeszłość, tradycję (historyczną, polityczną, kulturową, filozoficzną)?
  • jaką przyszłość projektowano (dla siebie i świata)?
  • jak zapisywano czas wojenny, jakie strategie pisarskie tworzono lub przywoływano: reportażowo-faktograficzne, ściśle diarystyczne, eseistyczne (inne)?
  • czy zapis wojenny wiąże się z poszukiwaniami nowego języka?
  • jak dziennikowa twórczość wojenna wypada na tle całego dorobku pisarskiego danego twórcy: czy jest zmianą reguł pisarskiego działania czy ich potwierdzeniem?

Teksty literackie

  • Leopold Buczkowski, Dziennik wojenny, wstęp i posłowie Sławomir Buryła, opracowanie tekstu dziennika Sławomir Buryła, Radosław Sioma, Olsztyn 2001.
  • Maria Dąbrowska, Dzienniki 1914-1945, t. 3: Dzienniki 1936-1945, wybór, wstęp i przypisy Tadeusz Drewnowski, Warszawa 2000.
  • Karol Irzykowski, Dziennik, t. 2: 1916-1944, opracowanie tekstu Barbara Górska, konsultacje Janina Bahr, Henryk Markiewicz, Barbara Winklowa, partie niemieckie przełożyli Ireneusz Kania, Andrzej Lam, Kraków 2001.
  • Jarosław Iwaszkiewicz, Notatki 1939-1945, aneks Anna Iwaszkiewiczowa, przygotował do druku, uzupełnił przypisy i opatrzył posłowiem Andrzej Zawada, Wrocław 1991.
  • Karol Ludwik Koniński, Uwagi 1940-1942, wybór, wstęp i przypisy Bronisław Mamoń, Poznań 1987.
  • Zofia Nałkowska, Dzienniki, t. V: 1939-1944, opracowanie, wstęp i komentarz Hanna Kirchner, Warszawa 1996.
  • Stanisław Rembek, Dziennik okupacyjny, z przedmową Marka Nowakowskiego, Warszawa 2000.

Opracowania

  • Hanna M. Dąbrowolska, O Karolu Irzykowskim. Wspomnienia biograficzne i komentarze do dzieł oraz Karola Irzykowskiego część nie wydanych rękopisów, Łódź, b.d. (1947).
  • Michał Komar, Opisanie i wyjaśnienie części powodów, dla których w literaturze polskiej –mam tu na myśli powieść, dramat i scenariusz filmowy – nie powstało do tej pory i pewnie w najbliższych latach nie powstanie wielkie dzieło o czasach wojny i okupacji, "Dialog" 1973, nr 4.
  • Kazimierz Wyka, Życie na niby. Pamiętnik po klęsce, Kraków-Wrocław 1984.
  • Mirosław Lalak, Między historią a biografią. O prozie Stanisława Rembeka, Szczecin 1991.
  • Bronisław Mamoń, Pomiędzy rozpaczą a nadzieją, [w:] Koniński, Uwagi 1940-1942.
  • Andrzej Zawada, Wojenny notatnik Iwaszkiewicza,[w:] Iwaszkiewicz, Notatki 1939-1945.
  • Hanna Kirchner, Wstęp (do: ) Z. Nałkowska, Dzienniki, t. V: 1939-1945.
  • Jacek Leociak, Tekst wobec Zagłady. (O relacjach z getta warszawskiego), Wrocław 1997 (część I).
  • O dzienniku Leopolda Buczkowskiego. Z Zygmuntem Trziszką rozmawia Sławomir Buryła, "Kresy" 1997, nr 4.
  • Maria Janion, Płacz generała. Eseje o wojnie, Warszawa 1998.
  • Grażyna Borkowska, O co można mieć pretensje do Dąbrowskiej?, [w:] Pośród spraw publicznych i teatralnych. Marcie Fik – przyjaciele, koledzy, uczniowie, pod red. Marii Napiontkowej i Joanny Krakowskiej-Narożniak, Warszawa 1998.
  • Tejże, Maria Dąbrowska i Stanisław Stempowski, Kraków 1999.
  • Tadeusz Drewnowski, Rzecz russowska. O pisarstwie Marii Dąbrowskiej, wydanie trzecie przejrzane i uzupełnione, Kraków 2000 (wyd. 1 – 1981, wyd. 2 – 1987).
  • Hanna Kirchner, Holocaust w dziennikach Zofii Nałkowskiej i Marii Dąbrowskiej, [w:] Literatura polska wobec Zagłady, praca zbiorowa pod red. Aliny Brodzkiej-Wald, Doroty Krawczyńskiej i Jacka Leociaka, Warszawa 2000; przedruk w: Maski współczesności. O literaturze i kulturze XX wieku, pod red. Lidii Burskiej i Marka Zaleskiego, Warszawa 2001.
  • Frank Ankersmit, Pamiętając Holocaust: żałoba i melancholia, przełożyli Andrzej Ajschtet, Andrzej Kubis, Joanna Regulska, tekst poprawiła i uzupełniła Ewa Domańska, [w:] Pamięć, etyka, historia. Anglo-amerykańska teoria historiografii lat dziewięćdziesiątych. (Antologia przekładów), pod red. Ewy Domańskiej, Poznań 2002.
  • Sławomir Buryła, Prawda mitu i literatury. O pisarstwie Tadeusza Borowskiego i Leopolda Buczkowskiego, Kraków 2003.
  • Adam Fitas, Głos z labiryntu. O pismach Karola Ludwika Konińskiego, Wydawnictwo FNP, Wrocław 2003.