OLiJP 2007/2008 – Temat 4

Jak zmienia się pisanie o historii. O współczesnej prozie historycznej.

Na podstawie wybranych utworów literackich i opracowań zastanów się nad sensami współczesnej prozy historycznej (gatunki narracyjne, esej, wypowiedzi metahistoryczne) i jej miejscu na mapie podejmowanych dzisiaj poszukiwań filozoficznych, etycznych i artystycznych.

Zagadnienia

  • po co nam dziś historia? (historia jako forma refleksji nad teraźniejszością, jako maska współczesności)
  • wrażliwość historiozoficzna powojennej literatury i eseistyki, powieści-metafory, powieści-parabole
  • współczesna powieść historyczna wobec problemów z tożsamością
  • powieść historyczna wobec końca „wielkich narracji”; historia czy historie, mikrohistorie, historie „niekonwencjonalne”
  • tworzyć historie czy opisywać: stosunek do źródeł, nowy status fikcji literackiej, historia jako opowiadanie o historii
  • kategoria doświadczenia historycznego: od empirii faktów i przeżyć do empirii języka
  • „zwrot etyczny” i „pochwała subiektywności” w refleksji historycznej
  • opisać Zagładę: Holokaust jako przypadek szczególny narracji historycznej; kłopoty z reprezentacją
  • historia w lustrze pamięci
  • współczesna polska powieść historyczna wobec tradycji (Kraszewski, Sienkiewicz, Prus, Żeromski)
  • nowe sposoby opowiadania o historii (technika introspekcji, behawioryzm, symultanizm), „gatunki” narracji historycznej
  • historia i biografia: logos i bios historii
  • polityczne i psychologiczne powieści o historii
  • historia i fantastyka – nowe drogi polskiej powieści historycznej

Utwory

  • J. Andrzejewski, Ciemności kryją ziemię
  • W. Berent, Żywe kamienie, Nurt, Diogenes w kontuszu
  • J. Bocheński, Boski Juliusz
  • T. Borowski, Opowiadania
  • K. Brandys, Wariacje pocztowe
  • H. Grynberg, Zwycięstwo, Żydowska wojna
  • J. Hen, Królewskie sny, Crimen
  • J. Iwaszkiewicz, czerwone tarcze, Matka Joanna od Aniołów, Zarudzie
  • P. Jasienica, Uwagi o wojnie domowej, Polska Piastów, Polska Jagiellonów
  • A. Kijowski, Listopadowy wieczór
  • T. Konwicki, Kompleks polski, Bohiń
  • H. Krall, Dowody na istnienie
  • H. Malewska, Przemija postać świata, Panowie Leszczyńscy, Apokryf rodzinny, Labirynt. LLW, czyli co się może wydarzyć jutro
  • T. Parnicki, Srebrne orły, Tylko Beatrycze, Muza dalekich podróży, Nowa baśń
  • J. Ronikier-Olczakowa, W ogrodzie pamięci
  • W. L. Terlecki, Spisek, Dwie głowy ptaka, Powrót z Carskiego Sioła, Twarze 1863, Zwierzęta zostały opłacone
  • A. Sapkowski, Wiedźmin, Rękopis znaleziony w Smoczej Jaskini, Historia i fantastyka (wywiad przeprowadzony przez S. Beresia)
  • J. Stryjkowski, Przybysz z Narbony
  • J. J. Szczepański, Ikar, Wyspa

Opracowania

  • K. WYKA, Pogranicze powieści. Proza polska w latach 1945-1948, 1948
  • W. KULA, Rozważania o historii, 1958
  • M. BLOCH, Pochwala historii, czyli o zawodzie historyka, 1960
  • W. BOLECKI, Wstęp do: W. Berent, Opowieści biograficzne
  • F. BRAUDEL, Historia i trwanie, 1971
  • M. CZERMIŃSKA, Czas w powieściach Parnickiego, 1972
  • Dzieło literackie jako źródło historyczne, red. Z. Stefanowska i J. Sławiński, 1978
  • K. BARTOSZYŃSKI, Konwencje gatunkowe powieści historycznej, „Pamiętnik Literacki” 1984, z. 2
  • A. BRODZKA, Historia: przeszłość czy dziejowość? (O sposobach widzenia historii w literaturze polskiej ostatniego półwiecza. Prekursorstwo Berenta), [w:] Problemy wiedzy o kulturze, 1986
  • T. BUJNICKI, Polska powieść historyczna XIX w., 1990
  • Polska powieść historyczna XX wieku, pod red. L. Ludorowskiego, 1990.
  • S. SZYMUTKO, Zrozumieć Parnickiego, 1992
  • M. ZALESKI, Formy pamięci. O przedstawianiu przeszłości w polskiej literaturze współczesnej, 1996
  • H. WHITE, Poetyka pisarstwa historycznego, pod red. E. Domańskiej i M. Wilczyńskiego, 2000
  • R. KOZIOŁEK, Zdobyć historię, 2000
  • Pamięć, etyka, historia. Anglo-amerykańska teoria historiografii lat dziewięćdziesiątych (Antologia przekładów), pod red. E. Domańskiej, tłum. Różni, 2002 (artykuły: J. Topolskiego, F. Ankersmita, D. LaCapry)
  • F. ANKERSMIT, Narracja, reprezentacja, doświadczenie. Studia z teorii historiografii pod red. I ze wstępem E. Domańskiej, tłum. różni, 2004.
  • Powieść historyczna dawniej i dziś, pod red., R. Stachury, T. Budrewicza, B. Farona ; przy współpracy K. Gajdy, 2006.
  • S. BURYŁA, Opisać Zagładę. Holokaust w twórczości Henryka Grynberga, 2006.

Źródło: Oficjalna strona Olimpiady Literatury i Języka Polskiego