OLiJP 2007/2008 – Temat 2

Machnij na to ręką! Komunikacyjne zachowania niewerbalne.

Wykorzystując podany zestaw zagadnień i opracowań, omów ogólnie problem zachowań niewerbalnych towarzyszących komunikacji (część I pracy). Na podstawie zdobytej wiedzy opracuj samodzielnie jedno z podanych zadań:

Problemy

  • Udział komunikacji niewerbalnej w porozumiewaniu się.
  • Kategorie zachowania niewerbalnego: kinetyka (mimika, zachowania wzrokowe, gesty, postawa ciała), proksemika (sposoby postrzegania i konstruowania przestrzeni dla celów komunikacyjnych, rola dystansu między rozmówcami oraz sposobu ich rozmieszczenia względem siebie), dotyk, parajęzyk (wokalny aspekt komunikowania: cechy głosu – ustawienie, tempo mówienia, rytm mowy, głośność, intonacja, akcentowanie, rezonans, kontrola nad artykulacją, wokalizatory, np. śmiech, płacz, okrzyki, chrząkanie, mruczenie, pokasływanie, samodzielne wyrażenia wokalne).
  • Funkcje komunikacyjne zachowań niewerbalnych.
  • Uwarunkowania kulturowe komunikacji niewerbalnej.
  • Problem świadomego i nieświadomego przekazywania znaków oraz prawdziwości ich treści. (Por. m.in. wypowiedź polskiego psychiatry Antoniego Kępińskiego: „W stosunkach międzyludzkich w przeciwieństwie do reszty ciała twarz pozostaje zawsze naga […] Twarz nie kłamie”).

Zadania do wyboru

I. Język polski obfituje w związki frazeologiczne, które mówią o zachowaniach niewerbalnych, np. machnąć na coś ręką, puścić perskie oko, zmarszczyć na coś brew.

Wykorzystując słownik frazeologiczny, zgromadź jak najwięcej takich frazeologizmów.

Uwzględnij wśród nich i takie, które pierwotnie były nazwami znaczących zachowań niewerbalnych związanych z określoną sytuacją kulturową, np. padać przed kimś na twarz, bić się w piersi itp. (objaśnij ich uwarunkowania kulturowe). Pogrupuj zebrany materiał według przyjętych przez siebie kryteriów. Przedstaw wnioski z przeprowadzonej analizy; ustal, która część ludzkiego ciała w świetle zebranych przez Ciebie danych językowych odgrywa najważniejszą rolę w komunikacji niewerbalnej?

II. W wybranych literackich tekstach prozatorskich (np. S. Żeromskiego, M. Kuncewiczowej, W. Gombrowicza,) odszukaj fragmenty zawierające opisy niewerbalnych zachowań komunikacyjnych bohaterów. Uporządkuj zebrany materiał wedle typów znaków, zaznaczając też które z nich są utartymi frazeologizmami. Omów miejsce i funkcję zebranych opisów komunikacji pozawerbalnej w tekstach narracyjnych. Zwróć uwagę na kategorie zachowań niewerbalnych najczęściej opisywanych przez autorów wybranych tekstów.

Opracowania

  • J. Antas, Gest, mowa, ciało, w: Językowa kategoryzacja świata, red. R.Grzegorczykowa, A. Pajdzińska, Lublin 1996
  • Bogusławski, Mimika. Z odpisu wydali i opracowali J. Lipiński, T. Siwert, Warszawa 1965
  • J. Bierach, Sztuka czytania z twarzy, przeł. E. Białek, J. Błoch_Białek, Wrocław 1992
  • Ch. Esler-Mertz, Mowa rąk: co zdradzają nasze gesty, przeł. M. Dykier, Wrocław 1999
  • W. Głogowski, Bez słowa. Komunikacyjna funkcja zachowań niewerbalnych, Warszawa 1999
  • L. Grzesiuk, E. Trzebińska, Jak ludzie porozumiewają się?, Warszawa 1983
  • E. Hall, Ukryty wymiar, przeł. T. Hołówka, Warszawa 2000
  • E. Hall, Bezgłośny język, przeł. R. Zimand, A. Skarbińska, Warszawa 1987
  • K. Jarząbek, Kinetyczne formy powitań i pożegnań, Etnolingwistyka 6, Lublin 1994
  • K. Jarząbek, Gestykulacja i mimika: słownik, Katowice 1994.
  • K. Jarząbek, Rehabilitacja języka gestów: na przykładzie porozumiewania się zakonnik ów i mniszek, Katowice 1999.
  • M. Lewicki, A. Pajdzińska, Frazeologia, w: Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2001 (s. 322 fragment o frazeologizmach nazywających niewerbalne zachowania komunikacyjne).
  • J. Mayen, O stylistyce utworów mówionych, Wrocław 1972 (część studiów zamieszczonych w książce publikowana była w „Dialogu” w latach 1957 (nr 11, 12,), 1958 (nr 2, 3, 4, 6, 7, 9, 10, 11), 1960 (nr 1, 2, 3, 8) 1961 (nr 11, 12).
  • D. Morris, Zwierzę zwane człowiekiem, przeł. Z. Uhrynowska-Henasz, Warszaw 1997.
  • D. Morris, Magia ciała, przeł. B. Ostrowska, B. Piotrkowska, Warszaw 1983.
  • Z. Nęcki, Komunikowanie interpersonalne, Wrocław 1992.
  • F. Nieckula, Język ustny a język pisany, w: Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2001 (fragment o użyciu kodu kinetycznego w mowie).
  • K. Ożóg, Ustna odmiana języka ogólnego, w: Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2001 (fragment o użyciu kodu kinetycznego w mowie).
  • A. Pease, Język ciała. Jak czytać myśli ludzi z ich gestów, przeł. E. Siekiera, Kraków 1992.
  • R. Piętakowa, Językowe strategie grzeczności w dyskusji, w: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz,, M. Marcjanik, Wrocław 1992,(zwłaszcza s. 113 – zachowania zastępujące wypowiedź lub towarzyszące jej).

Źródło: Oficjalna strona Olimpiady Literatury i Języka Polskiego