XXXIII OLiJP – Temat 2

Czy Pan Tadeusz jest ostatnim dziełem literatury staropolskiej?

  • Literatura ziemiańska w XVI i XVII w.; zakres tematów, postawy bohaterów; propozycje estetyczne.
  • Czy można czytać Pana Tadeusza jako kontynuację tego nurtu?
  • Siedemnastowieczne próby eposu (Piotr Kochanowski, Wacław Potocki); spróbuj określić relacje (czy takie istnieją?) ich dzieł do utworu Mickiewicza.
  • Klasycystyczny poemat opisowy (np. Sofijówka Trembeckiego, Ziemiaństwo polskie Koźmiana) a Pan Tadeusz.
  • Rozważ sposób przedstawienia natury w tych tekstach. Jakie środki ekspresji zostały wykorzystane przez autorów?
  • Czy tradycja poematu heroikomicznego jest istotna dla kształtu utworu Mickiewicza?
  • Sielanka staropolska i oświeceniowa. Czy zdanie Mickiewicza, iż pisze "poema sielskie", informuje o prawdziwie wspólnych miejscach Pana Tadeusza i wcześniejszej sielanki?
  • W jaki sposób wątki, tematy i ich ujęcia, określone jako poprzedzające dzieło Mickiewicza, pozwalają wnikliwiej ocenić i zrozumieć fenomen romantycznego poematu?

Uwaga:

Propozycja rozprawy nie jest tematem z zakresu tzw. wpływologii. Uczeń podejmujący problem nie powinien koncentrować się na tym, na ile Mickiewicz "znał", "korzystał", "przenosił" i "przetwarzał"; należy skupić się na relacjach faktów literackich (obrazów, myśli, postaw, form).

Przedstawione warianty prowadzenia wywodu są zaledwie szczątkową eksploracją tematu, który można rozwinąć oryginalnie, w nieuwzględnionym tu kierunku.

Utwory:

  • A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, oprac. K. Górski, [w:] A. Mickiewicz, Dzieła wszystkie, t. 4, Wrocław 1969, A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, oprac. St. Pigoń, Wrocław 1971 (lub wyd. nast.), A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, oprac. ZJ. Nowak, [w:] A. Mickiewicz, Dzieła, t. IV, Wydanie Rocznicowe 1798-1998, Warszawa 1998;
  • wybrane utwory staropolskiej literatury ziemiańskiej (np. M. Rej, J. Kochanowski, W. Potocki);
  • W. Potocki, Wojna okocimska, wyd. kryt. i wstęp A. Bruckner, Kraków 1924;
  • P. Kochanowski, Gofred abo Jeruzalem Wyzwolona, przekład z T. Tassa, oprac. i wstęp St. Grzeszczuk, przypisy R. Pollak, Warszawa 1968;
  • St. Trembecki, Sofijówka, oprac. J. Snopek, Warszawa 2000 albo wyd. inne.
  • K. Koźmian, Ziemiaństwo polskie. Poema w 4 pieśniach, oprac. M. Kaczmarek i K. Pecold, Wrocław 1988;
  • wybrane utwory J. Kochanowskiego, Sz. Szymonowica, F. Karpińskiego;
  • Idylla polska. Antologia, wybór A. Witkowska przy współudziale I. Jarosińskiej, wstęp A. Witkowska, koment. I. Jarosińska, Wrocław 1995;
  • Staropolska poezja ziemiańska. Antologia, oprac. Janusz S. Gruchała i St. Grzeszczuk, Warszawa 1988.

Proponowane opracowania:

  • K. Bartoszyński, Gawęda prozą, A. Nawarecki, Sarmatyzm, M. Piechota, Epopeja, J. Prokop, Dom rodzinny, hasła [w:] Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. J. Bachórz, A. Kowalczykowa, Wrocław 1991.
  • K. Brodziński, O idylli pod względem moralnym, [w:] tenże, Pisma estetyczno-krytyczne, oprac. Z.J. Nowak, t. I, Wrocław 1964.
  • A. Dobak, Sielanka, [w:] Słownik literatury polskiego Oświecenia, pod red. T. Kostkiewiczowej, Wrocław 1977.
  • A. Karpiński, Staropolska poezja idealów ziemiańskich. Próba przekroju, Wrocław 1989.
  • A. Krzewińska, Sielanka staropolska. Jej początki, tradycje i główne kierunki rozwoju, Warszawa-Poznań-Toruń 1979.
  • M. Maciejewski, Epos, [w:] Słownik literatury polskiego Oświecenia, pod red. T. Kostkiewiczowej, Wrocław 1977.
  • J. Michalski, Osiemnastowieczne realia "Pana Tadeusza", [w:] Dzieło literackie jako źródło historyczne, red. Z. Stefanowska i J. Sławiński, Warszawa 1978.
  • A. Nasiłowska, Poezja opisowa Stanisława Trembeckiego, Wrocław 1990.
  • A. Opacka, Ślady oralności w "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza, Katowice 1997.
  • I. Opacki, Romantyczna. Epopeja. Narodowa. Z epilogiem? [w:] "Wśrodku niebokręga". Poezja romantycznych przełomów, Katowice 1995.
  • Pan Tadeusz i jego dziedzictwo. Poemat, red. B. Dopart, F. Ziejka, Kraków 1999.
  • J. Pelc, Wstęp do: Sz. Szymonowie, Sielanki i pozostałe wiersze polskie, BN, s. I, nr 182, Wrocław 1964.
  • J. Pietrkiewicz, Sielanka – odwieczny towarzysz polskich poetów, [w:] Literatura polska w perspektywie europejskiej. Studia i rozprawy, Warszawa 1986, s. 97-127.
  • St. Pigoń, "Pan Tadeusz". Wzrost, wielkość i sława, Warszawa 1934; Wstęp do: A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, Wrocław 1971 (lub wyd. nast.).
  • Z. Stefanowska, Pan Tadeusz, hasło [w:] Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 1984.
  • Z. Stefanowska, Pochwała dawnych czasów w "Panu Tadeuszu", Rocznik Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza, R. XX (1985), Warszawa-Łódź 1986.
  • Z. Szmydtowa, Czynniki gawędowe w poezji Mickiewicza, [w:] Rousseau – Mickiewicz i inne studia, Warszawa 1962.
  • A. Wąsko, Romantyczny sarmatyzm, Kraków 1995.
  • A. Witkowska, "Pan Tadeusz" emigracją naznaczony, [w:] Trzynaście arcydzieł romantycznych, red. E. Kiślak i M. Gumkowski, Warszawa 1996.
  • A. Witkowska, Poemat opisowy, [w:] Słownik literatury polskiego Oświecenia, pod red. T. Kostkiewiczowej, Wrocław 1977.
  • A. Witkowska, Stawianie, my lubim sielanki..., Warszawa 1972.
  • K. Wyka, Pan Tadeusz, t.I: Studia o poemacie, t. II: Studia o tekście, Warszawa 1993.
  • Cz. Zgorzelski, W strefie liryczności "Pana Tadeusza", [w:] Zarysy i szkice literackie, Warszawa 1988 (przedr. w Obserwacje, Warszawa 1993).