Czego dowiesz się sam, tego się nauczysz!
Ostatnie zmiany

Czytam, rozumiem, umiem

U podstaw procesów uczenia się leżą dwie czynności – uważne słuchanie i czytanie ze zrozumieniem. Samodzielne uczenie to jednak częściej czytanie materiału do pamięciowego opanowania niż słuchanie.

Wskazówki dotyczące efektywnego przygotowywania się i uczenia do egzaminu maturalnego rozpocząć należy od przypomnienia problematyki związanej ze sztuką uważnego czytania. W trakcie uczenia się trzeba wystąpić w roli skutecznego czytelnika. Lektura tekstu w celu opanowywania treści w nim zawartych różni się zasadniczo od lektury książki czytanej dla relaksu. Należy uświadamiać sobie i wiedzieć, dlaczego czytam wybraną pozycję oraz umieć określić, czego od niej oczekuję. Skuteczny czytelnik powinien posiadać właściwy schemat myślowy, który pomaga mu skonstruować taki sposób uważnego czytania, aby w wyniku lektury potrafił odpowiedzieć na wszelkie pytania związane z tekstem.

Ogólna teoria sprawnego czytania i przyjmowania właściwych postaw czytelniczych

W programie PISA (Programme for International Student Assessment – Program Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów) czytanie to nie tylko znajomość alfabetu i proste składanie liter. Sprawność w tym zakresie jest niezbędna dla bardziej złożonego działania, jakim jest czytanie. Definiowane jest ono jako przetwarzanie informacji, rozumowanie, interpretacja i refleksja nad tekstem dla osiągnięcia celu stawianego sobie przez czytającego, a także dla poszerzenia wiedzy i pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Tak rozumiane czytanie obejmuje następujące umiejętności:

  • Wyszukiwanie informacji – umiejętność odszukiwania informacji w tekście i poza tekstem; podejmowanie decyzji, które informacje są ważne, a które nie oraz ocena, czy podane informacje spełniają wymagane warunki; umiejętność poruszania się w szumie informacyjnym lub nadmiarze informacji
  • Integracja i interpretacja – umiejętność połączenia wybranych faktów lub informacji w celu stworzenia interpretacji; zrozumienie tekstu na poziomie podstawowym (o czym jest tekst) aż po jego znaczenie metaforyczne; wnioskowanie na podstawie informacji z tekstu; stawianie hipotez; radzenie sobie ze sprzecznością, niejednoznacznością i negacją
  • Refleksja i ocena – umiejętność odniesienia treści wydobytych z tekstu do własnego doświadczenia i wiedzy o świecie; zdolność argumentowania, budowania wypowiedzi i uzasadnienia własnego zdania.

Czytanie wymaga więc sprawności w wyszukiwaniu informacji, biegłości w obchodzeniu się z informacjami w różnych formach i kontekstach oraz podejmowania decyzji, które z nich i w jaki sposób wykorzystać. Odbiorca tekstu powinien zająć aktywną postawę – stawiać pytania i hipotezy oraz szukać powiązań z rzeczywistością spoza tekstu. Od czytelnika oczekuje się precyzji i logiki myślenia, argumentowania oraz staranności w formułowaniu wypowiedzi, będącej reakcją na przeczytany tekst.

Czytanie to czynność i umiejętność zdobywana w początkowym okresie kształcenia i będąca podstawą dalszego uczenia się. Obejmuje trzy warstwy:

  • szybkość czytania
  • zrozumienie czytanych treści
  • zapamiętywanie

Ze względu na jakość i sprawność można wyróżnić kilka rodzajów czytania korespondujących z etapowością tego procesu:

  • przygotowanie się do czytania – ustalanie elementów struktury czytanego tekstu, przygotowanie materiałów wspomagających (słowników, encyklopedii, wcześniejszych notatek), organizacja warunków zewnętrznych (miejsce, oświetlenie, przybory do notowania), rozbudzenie motywacji i mobilizacja do skupienia uwagi
  • czytanie pobieżne (orientacyjne) – szybkie i wyrywkowe czytanie służące do rozpoznania struktury logicznej, znaczenia części i całości czytanego tekstu – kojarzone z czytaniem selektywnym
  • czytanie gruntowne (dokładne) – nastawione na maksymalne zrozumienie i zapamiętanie (stosowanie różnego tempa, pauz, podkreślanie, wypisywanie cytatów, czytanie objaśnień w publikacjach pomocniczych)
  • czytanie syntezujące – łączenie, porządkowanie i wartościowanie wybranych fragmentów celem zapamiętania treści i gromadzenia wiedzy trwałej.

Podświadomej pracy umysłu, związanej z utrwalaniem i systematyzacją poznawanych treści, sprzyjają przerwy stosowane między poszczególnymi etapami czytania.

Przed egzaminem maturalnym szczególnie przydatna jest umiejętność szybkiego, selektywnego i efektywnego czytania.

Techniki czytania selektywnego:

  • czytanie selektywne w wersji prostej – nie wchodząc głębiej w tekst, szukamy oczekiwanych słów, haseł
  • odnajdywanie myśli przewodniej i głównych tez – wyszukiwanie węzłowych punktów i wiązanie ich z całością na podstawie znajomości struktury tekstu i wstępnej orientacji w jego problematyce
  • podkreślanie, notatki, uwagi, porządkowanie – zatrzymując się przy sygnałach-hasłach, opuszczamy inne słowa, hasła, treści, rozdziały.

Specyficzną formą czytania jest czytanie krytyczne polegające na obiektywnej ocenie tekstu według różnych kryteriów, z uwzględnieniem opracowań w recenzjach, szkicach naukowych.

Czynniki wpływające na szybkość czytania:

  • warunki zewnętrzne – miejsce, pozycja, oświetlenie, wentylacja pomieszczenia, przygotowanie pomocy
  • warunki wewnętrzne – motywacja, koncentracja uwagi
  • czynniki techniczne druku – kolor, format stronicy i czcionek, zróżnicowanie graficzne
  • struktura języka – składnia, styl, słowotwórstwo
  • właściwości osobowościowe czytelnika – zasób wiedzy, wiek, inteligencja, nawyki czytelnicze

Czynniki wpływające na zrozumienie czytanego tekstu

Obiektywne

  • poziom nasycenia tekstu informacjami
  • budowa, kompozycja, styl i rodzaje opisów
  • objętość materiału, stosowane podziały na rozdziały, podrozdziały, wyróżnianie tytułów
  • forma i komunikatywność języka

Subiektywne

  • kierowanie uwagą i jej koncentracja
  • pojemność i głębokość uwagi
  • zakres i panoramiczność spostrzegania
  • zdolność przestawiania się na różne tematy, problemy

Szybkość czytania i stopień zrozumienia treści wpływają na siebie. Szybsze czytanie często zwiększa zrozumienie, a zrozumiałość tekstu przyspiesza czytanie. Obie warstwy mają łączne znaczeni dla ostatniej warstwy czytania jaką jest zapamiętywanie.

Opracowała: Małgorzata Chodkowska

Opublikowano 21.03.2012 r.

SHI
Ostatnie zmiany